استاندارد EN چیست و راهنمای کامل برای نام گذاری گرید های استنلس استیل

استاندارد EN چیست و چه نقشی در صنعت فولاد اروپا دارد؟

استاندارد EN چیست؟ این سوالی است که بسیاری از مهندسان در مواجهه با نقشه های صنعتی اروپایی با آن روبرو می شوند؛ در پاسخ باید گفت که EN مخفف عبارت European Norm به معنای استاندارد اروپایی است. این استاندارد توسط کمیته استانداردسازی اروپا (CEN) تدوین شده است و هدف اصلی آن یکپارچه سازی مشخصات فنی، روش های تست و ترکیبات شیمیایی محصولات در کشور های عضو اتحادیه اروپا است. در صنعت فولاد و به ویژه استنلس استیل، استاندارد EN به عنوان جایگزینی برای استاندارد های ملی قدیمی مانند DIN آلمان، BS بریتانیا و AFNOR فرانسه معرفی شد تا تجارت و کنترل کیفیت در سطح بین المللی تسهیل شود. بر خلاف استاندارد های آمریکایی که بر مبنای سیستم های سنتی شکل گرفته اند، استاندارد EN بر پایه یک ساختار بسیار دقیق منطقی و ریاضی استوار است که اجازه می دهد جزئیات بسیار ریزی از متالورژی قطعه در نام گذاری آن نهفته باشد. امروزه در بازار ایران نیز بسیاری از ورق ها و لوله های استیل وارداتی با گواهینامه های منطبق بر این استاندارد عرضه می شوند که شناخت آن برای خریداران حرفه ای الزامی است.

آشنایی با سیستم نام گذاری عددی در استاندارد EN

در استاندارد اروپایی برای نام گذاری فولاد ها از یک سیستم عددی منحصر به فرد استفاده می شود که به آن شماره فولاد یا Steel Number می گویند. این ساختار عددی معمولا به صورت یک عدد پنج رقمی مانند 1.XXXX نمایش داده می شود که هر بخش آن معنای خاصی در طبقه بندی متالورژیکی دارد. رقم اول از سمت چپ نشان دهنده گروه اصلی مواد است که برای فولادها همیشه عدد 1 در نظر گرفته می شود. دو رقم بعدی که بلافاصله پس از نقطه می آیند، نشان دهنده گروه فولاد هستند؛ به عنوان مثال اعداد 43 یا 44 نشان دهنده فولاد های زنگ نزن با خواص متفاوت هستند. دو رقم نهایی نیز برای تمایز دقیق تر بین گرید ها و ترتیب ثبت آن ها در لیست استاندارد های اروپایی استفاده می شود. این سیستم عددی به دلیل دقت بالا و عدم امکان اشتباه در قرائت، در نرم افزارهای انبارداری و اتوماسیون های صنعتی جهان بسیار محبوب است و به عنوان یک کد شناسایی بین المللی برای هر آلیاژ عمل می کند.

• مفهوم عدد 1 در ابتدای کد های استاندارد اروپایی

در سیستم شماره گذاری طبق استاندارد EN، عدد 1 که در ابتدای کد هایی مانند 1.4301 قرار می گیرد، نشان دهنده این است که ماده مورد نظر در دسته فولادها قرار دارد. طبق طبقه بندی CEN، سایر اعداد برای مواد دیگر مانند مس، آلومینیوم یا پلیمرها رزرو شده اند. حضور این عدد به بازرسان فنی و مهندسان متالورژی این اطمینان را می دهد که تمام الزامات مربوط به ذوب، ریخته گری و تست های مکانیکی منطبق بر پروتکل های سخت گیرانه ذوب آهن اروپا انجام شده است. در واقع این عدد پایه ای ترین سطح شناسایی در سلسله مراتب مواد مهنسی اروپا محسوب می شود.

راهنمای نام گذاری گرید های استنلس استیل به روش نام های نمادین

علاوه بر سیستم عددی، استاندارد EN از یک روش نام گذاری نمادین نیز استفاده می کند که اطلاعات مستقیمی درباره ترکیب شیمیایی آلیاژ به متخصص می دهد. در این روش، نام گرید با حرف X شروع می شود که نشان دهنده بالا بودن مجموع عناصر آلیاژی (بیش از 5 درصد) است، که ویژگی بارز تمام استنلس استیل ها می باشد. پس از حرف X، عددی درج می شود که میزان کربن را نشان می دهد و سپس نماد شیمیایی عناصر اصلی مانند کروم (Cr)، نیکل (Ni) یا مولیبدن (Mo) به همراه درصد حضور آن ها می آید. به عنوان مثال، نام نمادین X5CrNi18-10 مستقیما به ما می گوید که با یک فولاد زنگ نزن حاوی 0.05 درصد کربن، 18 درصد کروم و 10 درصد نیکل روبرو هستیم. این روش نام گذاری برای متالورژیست ها بسیار جذاب است، زیرا بدون نیاز به مراجعه به جداول مرجع، می توانند با خواندن نام محصول، رفتار آن در برابر خوردگی یا جوشکاری را تحلیل کنند و این یکی از مزیت های بزرگ استاندارد EN نسبت به سیستم های دیگر است.

• تحلیل پیشوند X و اعداد شاخص در نام گذاری نمادین EN

وجود حرف X در ابتدای نام یک آلیاژ طبق استاندارد EN، بلافاصله به کاربر هشدار می دهد که با یک فولاد پرآلیاژ روبرو است که خواص فیزیکی متفاوتی نسبت به فولادهای کربنی معمولی دارد. اعداد شاخصی که پس از نماد عناصر می آیند (مانند 10 در انتهای کد)، نشان دهنده میانگین درصد وزنی آن عنصر در ترکیب شیمیایی هستند. این اعداد به قدری دقیق تنظیم شده اند که تلرانس های مجاز در تولید را نیز پوشش می دهند. درک این اعداد به خریدار کمک می کند تا متوجه شود که چرا یک گرید خاص در محیط های اسیدی دوام بیشتری دارد یا چرا قیمت آن به دلیل درصد نیکل بالاتر، با سایر گریدها متفاوت است.

گرید های پرکاربرد استیل بین استاندارد EN و AISI

یکی از چالش های اصلی در بازار استیل، تبدیل کد های اروپایی به کد های آمریکایی است که در ایران رواج بیشتری دارند. برای تسهیل این فرآیند، جدول زیر بر اساس معادل سازی های استاندارد تهیه شده است تا کاربران بتوانند در هنگام خرید از امرداد استیل، تطابق دقیق متریال را بررسی کنند.

تفاوت های کلیدی در الزامات فنی و تلرانس های استاندارد EN و ASTM

اگرچه بسیاری از گرید ها در استاندارد های EN و AISI (تحت نظارت ASTM) معادل یکدیگر در نظر گرفته می شوند، اما تفاوت های ریزی در الزامات فنی آنهاا وجود دارد که در پروژه های حساس نباید نادیده گرفته شوند. استاندارد EN معمولا در مورد درصد عناصر ناخالص مانند گوگرد و فسفر سخت گیری های بیشتری اعمال می کند که این امر منجر به بهبود کیفیت سطح و قابلیت پولیش کاری بهتر در ورق های اروپایی می شود. همچنین روش های تست ضربه و تست های غیر مخرب (NDT) در استاندارد EN 10088 با جزئیات متفاوت تری نسبت به استاندارد های آمریکایی تدوین شده اند. در بسیاری از موارد، تولیدکنندگان بزرگ فولاد محصولات خود را به گونه ای تولید می کنند که الزامات هر دو استاندارد را پوشش دهد، اما در صنایعی مانند هوافضا یا پزشکی، تفاوت تلرانس های ابعادی و شیمیایی بین این دو سیستم می تواند تعیین کننده پذیرش یا رد یک محموله باشد. بنابراین متخصصان همیشه توصیه می کنند که پیش از تامین کالا، دفترچه محاسبات فنی پروژه با دقت بررسی شود.

• اهمیت گواهینامه EN 10204 در تایید اصالت کالا

در دنیای استاندارد های اروپایی، گواهینامه EN 10204 معتبر ترین سند برای اثبات کیفیت محصولات فولادی است. این استاندارد انواع مختلفی از گزارش های بازرسی را تعریف می کند که نوع 3.1 محبوب ترین آن ها در بازار بین المللی است. بر اساس این گواهینامه، سازنده تایید می کند که محصولات تحویل داده شده با الزامات سفارش مطابقت دارند و نتایج آزمایش های شیمیایی و مکانیکی واقعی را ارائه می دهد. وجود این تاییدیه مطابق با استاندارد EN، ضامن اصلی سرمایه گذاری خریداران در پروژه های زیربنایی است و از ورود کالاهای بی کیفیت به چرخه تولید جلوگیری می کند.

مزایای استفاده از استاندارد EN در پروژه های صنعتی و مهندسی

بهره گیری از استاندارد EN در طراحی و ساخت تجهیزات صنعتی مزایای متعددی دارد که مهم ترین آن ها قابلیت ردیابی دقیق مواد است. به دلیل ساختار منظم کد های عددی، احتمال بروز خطا در تامین قطعات یدکی به حداقل می رسد. همچنین استاندارد های EN به طور مداوم با تکنولوژی های نوین تولید فولاد به روز می شوند، به این معنی که استفاده از آنها باعث بهره مندی از جدید ترین دستاورد های علم متالورژی در زمینه کاهش وزن سازه و افزایش مقاومت در برابر خستگی می شود. در بازار های صادراتی، به ویژه برای شرکت های ایرانی که قصد صادرات محصولات صنعتی به کشور های همسایه یا اروپا را دارند، رعایت استاندارد EN یک پیش شرط غیرقابل مذاکره برای دریافت تاییده های بین المللی و نشان CE است. در نهایت این استاندارد با ارائه تعاریف دقیق از وضعیت های سطح، به معماران و طراحان کمک می کند تا دقیقا همان جلوه بصری و کیفیت عملکردی مورد نظر خود را در محصول نهایی دریافت کنند.

بیشتربدانید: آلیاژهای ۳۰۴، ۳۱۶ و کاربرد در صنایع شیمیایی

پرسش های پر تکرار

آیا استاندارد EN همان استاندارد DIN آلمان است؟ 

البته که نه، استاندارد DIN یک استاندارد ملی متعلق به کشور آلمان است، در حالی که EN یک استاندارد منطقه ای برای کل اروپا است. با این حال به دلیل قدرت صنعتی آلمان، بسیاری از بخش های استاندارد EN بر پایه کد های DIN نوشته شده اند. امروزه اکثر استاندارد های DIN لغو شده و با معادل EN خود (مانند DIN EN 10088) جایگزین شده اند تا یکپارچگی در تمام قاره اروپا و بازار های جهانی حفظ شود.

چگونه می توانیم بفهمیم یک استیل 304 طبق استاندارد EN چه کدی دارد؟ 

برای پیدا کردن معادل اروپایی استیل 304، باید به دنبال کد عددی 1.4301 باشید. در سیستم نام گذاری نمادین نیز این گرید با عبارت X5CrNi18-10 شناخته می شود. اگر به دنبال نسخه کم کربن یا همان 304L هستید، باید از کد 1.4307 استفاده کنید. این معادل سازی ها در دفترچه های راهنمای متریال امرداد استیل به طور کامل برای راهنمایی مشتریان درج شده است تا در خرید خود دچار اشتباه نشوند.

تفاوت استاندارد EN 10088 با سایر استاندارد های EN در چیست؟ 

استاندارد EN 10088 مرجع اصلی و اختصاصی برای فولاد های زنگ نزن یا استنلس استیل است. این استاندارد در چندین بخش تدوین شده است که شامل لیست انواع گرید  ها، شرایط تحویل ورق ها، لوله ها و قطعات فورج شده می باشد. هرگاه در مورد مشخصات فنی، چگالی یا مقاومت خوردگی استیل ها سوالی وجود داشته باشد، EN 10088 اولین و معتبرترین منبعی است که مهندسان متالورژی به آن ارجاع می دهند.

آیا استفاده از استاندارد های اروپایی باعث افزایش هزینه پروژه می شود؟ 

الزوما خیر. اگرچه تست های سخت گیرانه استاندارد EN ممکن است در برخی موارد هزینه تولید را اندکی افزایش دهد، اما به دلیل افزایش طول عمر قطعه و کاهش هزینه های نگهداری و تعمیرات، در بلند مدت باعث صرفه جویی اقتصادی می شود. همچنین به دلیل دقت بالای این استاندارد در تعیین خواص مکانیکی، مهندسان می توانند با ضریب اطمینان دقیق تری طراحی کنند که منجر به بهینه سازی مصرف متریال در کل پروژه می شود.

سخن پایانی

در نتیجه، انتخاب تامین‌کننده‌ ای که نه تنها بر موجودی کالا، بلکه بر دانش فنی استاندارد های روز دنیا از جمله EN و AISI تسلط کامل داشته باشد، بزرگترین سرمایه یک مدیر پروژه است. مجموعه امرداد استیل با تکیه بر تجربه تخصصی خود، فرآیند تطبیق استاندارد های پیچیده را برای شما تسهیل کرده و اصالت کالا های خود را بر اساس معتبرترین گواهینامه ‌های بین‌ المللی تضمین می‌کند. برای دریافت مشاوره تخصصی در انتخاب بهترین گرید متناسب با محیط عملیاتی خود و یا استعلام قیمت انواع مقاطع استیل، می‌توانید با کارشناسان ما در تماس باشید تا خریدی هوشمندانه و مبتنی بر استاندارد های جهانی را تجربه کنید. با تشکر از همراهی شما مخاطب گرامی