استاندارد AISI چیست سوالی است که پاسخ آن ریشه در تاریخچه انجمن آهن و فولاد آمریکادارد. این سیستم نام گذاری که از سال ها پیش تدوین شده است، به دلیل سادگی و کارایی بالا به زبان مشترک بازار آهن و استیل در ایران و بسیاری از کشورهای جهان تبدیل شده است. در این استاندارد، فولاد های ضد زنگ با یک کد سه رقمی شناسایی می شوند که سری 300 نشان دهنده فولاد های آستنیتی و سری 400 نشان دهنده فولاد های فریتی یا مارتنزیتی است. محبوبیت این سیستم به قدری است که حتی خریداران غیرمتخصص نیز با کد هایی مانند 304 یا 316 آشنایی کامل دارند. در واقع،AISI توانست با دسته بندی آلیاژها بر اساس عناصر اصلی تشکیل دهنده، یک ساختار قابل درک برای تجارت بین المللی ایجاد کند. امروزه در بازار استیل ایران، تمامی قیمت گذاری ها و فاکتور های رسمی بر پایه این کدگذاری انجام می شود و شناخت دقیق آن، اولین قدم برای ورود به دنیای تامین مقاطع فولادی است.

بیشتر بدانید: استاندارد های ورق استیل 

تفاوت ریشه ای استاندارد AISI با استاندارد EN در متالورژی

تفاوت بنیادین میان استاندارد AISI و EN در نوع نگرش آنها به متریال نهفته است. سیستم آمریکایی AISI بیشتر بر روی ترکیب شیمیایی اسمی تمرکز دارد و سعی می کند با اعداد ساده، هویت کلی فلز را مشخص کند. اما در مقابل، استاندارد EN (European Norm) که تحت نظارت کمیته استاندارد سازی اروپا تدوین شده است، یک رویکرد سیستماتیک، منطقی و بسیار دقیق تر دارد. در حالی که AISI ممکن است برای چندین زیرشاخه مختلف از یک آلیاژ تنها یک کد کلی ارائه دهد، استاندارد EN با استفاده از سیستم عددی پنج رقمی (W.Nr)، تفاوت های بسیار ریز در ترکیب شیمیایی و حتی روش تولید را نیز متمایز می کند. به بیان ساده تر، AISIیک نام گذاری تجاری و کاربردی است، اما EN یک شناسنامه فنی و متالورژیکی دقیق محسوب می شود که تمام جزئیات ساختار داخلی فلز را برای مهندسان فاش می کند. این تفاوت فلسفی باعث شده است که در پروژه های بسیار حساس نیروگاهی یا پزشکی، تمایل به استفاده از کدهای EN برای جلوگیری از هرگونه ابهام فنی بیشتر باشد.

• تمرکز بر ترکیب شیمیایی در مقابل تمرکز بر عملکرد فیزیکی

در سیستم AISI، اولویت اصلی بر درصد عناصر کلیدی مانند کروم و نیکل است تا گرید فلز مشخص شود. اما در استاندارد اروپایی EN، علاوه بر ترکیب شیمیایی، بر روی خواص فیزیکی و مکانیکی نهایی محصول نیز تاکید شدیدی می شود. برای مثال، در استاندارد EN ممکن است دو کد عددی متفاوت برای یک آلیاژ وجود داشته باشد که تنها تفاوت آن ها در میزان مقاومت کششی یا سختی نهایی پس از عملیات حرارتی است. این سطح از جزئیات در AISI به صورت کدهای الحاقی (مانند حرف L یا H) نمایش داده می شود، اما در سیستم اروپایی، هر تغییر کوچک منجر به ثبت یک کد عددی کاملا جدید و مجزا می گردد.

ساختار کدگذاری در استاندارد EN؛ نظم پنج رقمی اروپایی

استاندارد EN از یک سیستم کدگذاری عددی به نام شماره مواد (Material Number) استفاده می کند که معمولا به صورت 1.XXXX نمایش داده می شود. عدد یک در ابتدای این کد نشان دهنده خانواده فولادها است و اعداد بعدی به ترتیب گروه متالورژیکی و ترتیب ثبت گرید را مشخص می کنند. این ساختار عددی هیچ فضایی برای اشتباه یا تفسیر به رای باقی نمی گذارد. برای مثال، کد 1.4301 در اروپا دقیقا معادل همان چیزی است که در سیستم آمریکایی 304 نامیده می شود، اما این کد عددی به طور مستقیم به ما می گوید که فلز در دسته فولاد های زنگ نزن آستنیتی با قابلیت مقاومت به خوردگی اتمسفری قرار دارد. نظم حاکم بر این سیستم باعث شده است که نرم افزارهای مهندسی و سیستم های اتوماسیون صنعتی در سراسر جهان، کدهای EN را به دلیل قابلیت پردازش عددی بهتر، به نام های اسمی AISI ترجیح دهند. خریداران حرفه ای در بازار امرداد استیل به خوبی می دانند که مشاهده این کد های پنج رقمی روی برگه های آنالیز (MTC)، نشان دهنده دقت بالای تولیدکننده در رعایت استاندارد های قاره سبز است.

مقایسه دقت ابعادی و تلرانس های شیمیایی در AISI و EN

یکی از تفاوت های عملیاتی که خریداران ورق و لوله استیل باید به آن توجه کنند، میزان تلرانس های مجاز در هر دو استاندارد است. به طور کلی، استاندارد EN در تعیین محدوده های مجاز برای عناصر ناخالص مانند گوگرد و فسفر، سخت گیری بیشتری نسبت به نسخه های پایه AISI دارد. این موضوع باعث می شود که فولاد های تولید شده تحت استاندارد اروپایی معمولا دارای خلوص بالاتر و در نتیجه قابلیت پولیش پذیری و جوشکاری بهتری باشند. همچنین در بخش ابعادی، تلرانس های ضخامت ورق در استانداردهای EN (مانند EN 10088) بسیار محدودتر و دقیق تر از استاندارد های معادل آمریکایی (مانند ASTM A240) تعریف شده است. این به آن معناست که اگر شما برای یک دستگاه حساس به ضخامت دقیق نیاز دارید، استفاده از متریالی که با استاندارد های EN تولید شده است، ریسک نوسانات ضخامت در طول ورق را به شدت کاهش می دهد. این دقت بالا اگرچه ممکن است هزینه تولید را اندکی افزایش دهد، اما در نهایت منجر به کاهش ضایعات در فرآیند ساخت و تولید می شود.

• تاثیر تفاوت تلرانس ها بر کیفیت نهایی ورق های استیل صنعتی

تفاوت در تلرانس های شیمیایی مستقیما بر روی رفتار خوردگی فلز اثرگذار است. زمانی که استاندارد EN میزان عناصر مضر را در کمترین حالت ممکن نگه می دارد، پایداری لایه اکسید کروم روی سطح فلز افزایش یافته و احتمال وقوع خوردگی های موضعی مانند خوردگی حفره ای کاهش می یابد. در پروژه های عظیم پتروشیمی که لوله ها تحت فشار و دمای بالا هستند، همین تفاوت های کوچک در تلرانس ها می تواند تفاوت بین ده سال کارکرد مداوم یا بروز نشتی در سال دوم باشد. به همین دلیل مهندسان متالورژی همواره تاکید دارند که پیش از خرید، تنها به نام گرید (مثلا 316) اکتفا نشود و استانداردهای مکمل نیز بررسی گردند.

گرید های AISI در مقابل کد های EN و DIN

برای تسهیل فرآیند انتخاب و خرید در بازار، داشتن یک مرجع برای تبدیل این دو سیستم به یکدیگر ضروری است. جدول زیر معادل های پرکاربرد ترین گریدها را که در سبد محصولات امرداد استیل موجود است، نشان می دهد.

نحوه انتخاب استاندارد مرجع در نقشه های مهندسی و مناقصات

در هنگام تدوین دفترچه های فنی یا شرکت در مناقصات، انتخاب بین استاندارد AISI یا EN به محل اجرای پروژه و مبدا تامین تجهیزات بستگی دارد. اگر پروژه شما بر اساس استاندارد های آمریکایی (ASME/ASTM) طراحی شده است، اصرار بر استفاده از کد های AISI باعث هماهنگی بیشتر در تاییدیه های بازرسی می شود. اما اگر با شرکت های اروپایی همکاری می کنید یا قصد صادرات ماشین آلات به اروپا را دارید، درج کدهای EN یک ضرورت قانونی برای دریافت نشان CE است. نکته کلیدی برای پیمانکاران این است که امروزه بسیاری از تولیدکنندگان معتبر جهان، محصولات خود را با گواهینامه دوگانه (Dual Certified) عرضه می کنند. این یعنی متریال مورد نظر هم الزامات شیمیایی AISI و هم الزامات فنی EN را پاس کرده است. استفاده از این نوع محصولات هوشمندانه ترین راه برای پوشش دادن هر دو استاندارد و جلوگیری از ایرادات ناظران فنی پروژه است. امرداد استیل به عنوان یک تامین کننده متخصص، همواره تلاش می کند تا بارهای دارای تاییدیه های بین المللی چندگانه را برای مشتریان خود فراهم کند.

• اعتبار گواهینامه های بازرسی (MTC) در هر دو سیستم استاندارد

گواهینامه بازرسی یا MTC در هر دو سیستم، قلب تپنده تایید کیفیت است. در سیستم اروپایی، این گواهینامه ها بر اساس استاندارد EN 10204 صادر می شوند که سطح بازرسی (مثلا نوع 3.1) را به وضوح مشخص می کند. در مقابل، سیستم آمریکایی بر گزارش های تست آزمایشگاهی (LTR) تاکید دارد. تفاوت اصلی در این است که در گواهینامه های اروپایی، ردیابی متریال تا مرحله ذوب با جزئیات بیشتری ثبت می شود. برای خریدار ایرانی، تطبیق دادن کد AISI حک شده روی ورق با شماره مواد EN مندرج در گواهینامه، بهترین راه برای اطمینان از اصالت کالای خریداری شده و مطابقت آن با استاندارد های جهانی است.

سخن نهایی

درک عمیق از اینکه استاندارد AISI چیست و چه تفاوت های ساختاری با استاندارد EN دارد، مرز بین یک خریدار آماتور و یک تامین کننده حرفه ای را مشخص می کند. در حالی که AISI با سادگی خود تجارت را تسهیل می کند، استاندارد EN با دقت ریاضی خود، امنیت فنی پروژه ها را تضمین می نماید. انتخاب بین این دو سیستم نباید بر اساس عادت، بلکه باید بر پایه نیاز سنجی دقیق محیط عملیاتی و الزامات قانونی پروژه انجام شود. مجموعه امرداد استیل با در اختیار داشتن دانش فنی هر دو حوزه و تامین محصولاتی که استاندارد های بین المللی را در بالاترین سطح پوشش می دهند، آماده است تا شما را در انتخاب دقیق ترین گرید متناسب با بودجه و نیاز فنی تان یاری کند. با تکیه بر دانش و اصالت، کیفیت پروژه های خود را به سطح جهانی برسانید.

پیشنهاد مطالعه: استاندارد های لوله های استیل

سوالات پر تکرار

آیا می توان استیل 304 را دقیقا با کد 1.4301 جایگزین کرد؟

بله، در 95 درصد کاربرد های صنعتی و تجاری، این دو کد معادل یکدیگر هستند و تفاوت های جزئی آن ها در عملکرد نهایی تاثیرگذار نیست. با این حال، همیشه توصیه می شود که در پروژه های فوق حساس نظامی یا راکتورهای شیمیایی، دفترچه محاسبات فنی چک شود تا تلرانس های خاص هر استاندارد با نیاز پروژه مطابقت داشته باشد.

چرا روی برخی محصولات هر دو کد AISI و EN حک شده است؟

این موضوع به دلیل تولید با تاییدیه دوگانه است. تولیدکنندگان برای اینکه بتوانند محصول خود را هم در بازار آمریکا و هم در بازار اروپا و آسیا بفروشند، ترکیب شیمیایی را به گونه ای تنظیم می کنند که در محدوده مجاز هر دو استاندارد قرار بگیرد. این کار باعث تسهیل در تجارت و اطمینان خاطر خریداران از کیفیت بالای محصول می شود.

کدام استاندارد برای تعیین قیمت در بازار ایران مرجع است؟

در بازار سنتی و تجاری ایران، قیمت ها بر اساس نام گذاری AISI (مانند قیمت استیل 316) اعلام می شود. اما در معاملات بزرگ صنعتی و پروژه های دولتی، استفاده از کد های EN برای ثبت دقیق سفارش و جلوگیری از ورود گرید های مشابه اما بی کیفیت، الزامی است. بنابراین خریدار باید با هر دو سیستم آشنایی داشته باشد.

آیا استاندارد های EN فقط مخصوص کشورهای اروپایی است؟

خیر، استاندارد EN به دلیل دقت بالا و علمی بودن، امروزه به یک استاندارد بین المللی تبدیل شده است. بسیاری از کارخانه های بزرگ در چین، هند و تایوان نیز محصولات خود را طبق این استاندارد تولید و صادر می کنند. در واقع، EN  به عنوان یک رقیب قدرتمند برای سیستم های آمریکایی در سراسر جهان پذیرفته شده است.